Jak zbudowany jest ludzki kręgosłup i jakie to ma znaczenie przy transferze? Na czym polega "wypadnięcie dysku"? W którym miejscu znajduje się środek ciężkości?

Budowa układu ruchu człowieka

Kręgosłup jest osią ciała i stanowi swoiste kostne rusztowanie dla tułowia.

Zbudowany z kości, chrząstek i tkanki łącznej, nie może samodzielnie zmieniać ani utrzymać określonej pozycji. To mięśnie umożliwiają prawidłową stabilizację i ruch. Muszą one przeciwdziałać siłom grawitacyjnym oraz utrzymać równowagę pomiędzy poszczególnymi częściami tułowia, a dzięki budowie segmentowej (kostne kręgi i sprężyste krążki międzykręgowe) umożliwiają ruchy w wielu płaszczyznach, dając elastyczność.

Kręgosłup składa się z 33-34 segmentów ruchowych, co odpowiada ilości kręgów. Każdy człowiek posiada:

  • Część szyjną (7 kręgów),
  • Część piersiową (12 kręgów),
  • Część lędźwiową (5 kręgów),
  • Część krzyżową (5 kręgów zrośniętych),
  • Część guziczną (ogonową) (3-5 kręgów).

poradnik_03_transfer1

Ponieważ kręgosłup działa w dużej mierze jak dźwig podnoszący tułów ze zgięcia i utrzymujący w wyproście, wszystkie najważniejsze struktury „ciągnące” znajdują się od strony grzbietu. Są to grupy silnych mięśni i mocne więzadła. Przy dużych lub długotrwałych obciążeniach, przyłożona siła może przekroczyć wytrzymałość mięśni, więzadeł lub, co gorsze, krążka międzykręgowego. Krążek międzykręgowy jest łożyskiem i zarazem amortyzatorem dla dwóch sąsiadujących ze sobą kręgów. Zapewnia kręgosłupowi pewnego stopnia giętkość. Składa się z pierścienia włóknistego i położonego wewnątrz niego jądra miażdżystego. Jądro, jako łożysko, jest osią obrotu dla ruchów kręgosłupa i posiada cechy gęstego płynu.

Wielu ludzi cierpi z powodu „wypadniętego dysku”, gdzie część jądra miażdżystego została przemieszczona w/lub przez pierścień włóknisty, w taki sposób, iż część jądra lub pierścienia ulega wybrzuszeniu poza prawidłowe granice zdrowego krążka międzykręgowego.

poradnik_03_transfer2

Zasady działania sił ciążenia na kręgosłup i zagrożenia wynikające z nieprawidłowej postawy

Każdy przedmiot ma środek ciężkości, który w przybliżeniu można wyznaczyć jako środek przestrzeni ciała. Jest to proste w przypadku ciał o jednorodnym kształcie, jak np. kostka. Ciało człowieka nie ma jednorodnego i regularnego kształtu, dlatego środek ciężkości przesuwa się wraz ze zmianą pozycji ciała.

Gdy człowiek stoi w pozycji pionowej z rękami wzdłuż tułowia, środek ciężkości zbiega się ze środkiem jego wymiarów fizycznych i znajduje się w miednicy. W pozycji pionowej człowiek wymaga niewielkiego wysiłku mięśni (ludzie, którzy nie mogą kontrolować miednicy przy staniu, nie mogą stać bez pomocy innych osób). Im dalej środek ciężkości oddalony jest od środka ciała, tym większy wysiłek potrzebny jest do utrzymania stabilnej pozycji ciała (uniesienie ramion powyżej poziomu głowy powoduje podniesienie środka ciężkości, co czyni pozycję ciała mniej stabilną).

Aby ciało pozostało stabilne, jego linia ciężkości musi być utrzymana w obrębie własnej podstawy. U osoby leżącej na płasko środek ciężkości znajduje się w miednicy – identycznie jak w pozycji pionowej. Zatem przemieszczenie miednicy powoduje odwrócenie ciała. Natomiast środek ciężkości osoby siedzącej w pozycji z wyprostowanym tułowiem w łóżku, znajduje się daleko poza jej ciałem, dlatego trudno przemieścić taką osobę bez zmiany pozycji.

Pochylenie się ku przodowi jest jedną z najczęstszych postaw przyjmowanych przez ludzi (zarówno w pozycji stojącej jak i siedzącej). Środek ciężkości przesuwa się wtedy ku przodowi, a linia ciężkości pada poza obszar podstawy. Ciało przestaje być stabilne. Wewnętrzne struktury mięśni oraz więzadła grzbietu zapewniają siłę równoważącą, co zapobiega upadkowi.

Odległość, czyli ramiona sił, są różnej długości. Ramię siły stanowi odległość w pionie pomiędzy miejscem przyłożenia siły a dolną częścią pleców. Dotyczy to dowolnego kierunku siły. Im dłuższe jest ramię siły zewnętrznej popychające ciało do przodu, tym większą siłę muszą dostarczyć mięśnie i więzadła w celu utrzymania ciała w tej pozycji.

Należy pamiętać, iż obciążenie kręgosłupa wzrasta ku dołowi. Im niżej kręgosłupa, tym dłuższe ramię dźwigu i tym większe siły są potrzebne do wykonania danego ruchu.

Osoba trzyma ciężar (10 kg) i przemieszcza go na odległości 0.5 metra Obciążenie na odcinek L-S wynosi ok. 98 kg Opór = ciężar (kg) x siła grawitacji (m/s2) Przyłożona siła = ciężar x odległość od punktu podparcia = 981 N

Osoba trzyma ciężar (10 kg)
i przemieszcza go na odległości 0.5 metra
Obciążenie na odcinek L-S wynosi ok. 98 kg
Opór = ciężar (kg) x siła grawitacji (m/s2)
Przyłożona siła = ciężar x odległość od punktu
podparcia = 981 N

Osoba trzyma ciężar (10 kg) i przenosi go na odległość 1 metra Obciążenie odcinka L-S wynosi ok. 197 kg Przyłożona siła = 1962 N

Osoba trzyma ciężar (10 kg) i przenosi go na
odległość 1 metra
Obciążenie odcinka L-S wynosi ok. 197 kg
Przyłożona siła = 1962 N

Na skutek przeciążeń i nieprawidłowej postawy najpierw bolą mięśnie przykręgosłupowe, natomiast powtarzające się nadmierne obciążenia doprowadzają z czasem do mikrourazów, powstania zmian zwyrodnieniowych, ucisku na nerwy rdzeniowe. W skrajnych przypadkach następuje uszkodzenie pierścienia włóknistego i powstanie przepukliny jądra miażdżystego dysku międzykręgowego.

Całkowite wyeliminowanie czynności ręcznego podnoszenia i przenoszenia ciężarów w opiece jest niemożliwe. Aby uniknąć wypadków i urazów, wykonywanie transferowania ręcznego powinno odbywać się zgodnie z zasadami ergonomii.